Không. Nhưng bài này muốn nói một điều thú vị hơn chữ không đó. Đau thần kinh tọa là bệnh thường tự đỡ trong vài tuần đến vài tháng, theo NHS. Nghĩa là bất cứ thứ gì bạn làm trong khoảng thời gian đó đều sẽ trông như có hiệu quả, kể cả khi nó không làm gì cả. Đây là lý do mạng tiếng Việt đầy những bài chữa đau thần kinh tọa bằng đủ mọi cách, cách nào cũng có người xác nhận đã khỏi. Hiểu được điểm này thì bạn tự đọc được phần lớn các bài còn lại.
I. Đau thần kinh tọa tự đỡ theo thời gian, và đó là cái bẫy
NHS mô tả diễn tiến tự nhiên của đau thần kinh tọa là thường khá lên trong vài tuần đến vài tháng, dù đôi khi kéo dài hơn, và có thể tái phát về sau.
Hãy thử đặt con số đó cạnh một bài viết hướng dẫn treo xà ba lần mỗi ngày. Người đọc làm theo trong sáu tuần rồi thấy đỡ. Họ kết luận cây xà đã chữa cho họ. Nhưng sáu tuần cũng chính là khoảng thời gian bệnh tự lui ở phần lớn trường hợp. Hai giả thuyết cùng khớp với một kết quả, và trải nghiệm cá nhân không tách được chúng ra.
Đây không phải lý do để xem thường bệnh, cũng không phải lý do để nói mọi cách đều vô ích. Đây là lý do để không tin vào lời chứng thực, kể cả lời chứng thực của chính mình, khi chọn cách xử trí một bệnh có xu hướng tự khỏi.
II. Khuyến nghị của NICE về kéo giãn cột sống
Treo người trên xà để cột sống giãn theo trọng lực là một dạng kéo giãn cột sống, tiếng Anh gọi là traction. Hướng dẫn NG59 của NICE (Anh) ghi nguyên văn Do not offer traction for managing low back pain with or without sciatica, nghĩa là không dùng kéo giãn để xử trí đau lưng dưới có hoặc không kèm đau thần kinh tọa.
Với bài này, khuyến nghị đó còn sát hơn cả bài về thoát vị đĩa đệm, vì đau thần kinh tọa được gọi tên ngay trong phạm vi của hướng dẫn. NG59 không cần suy diễn để áp vào đây.
Cần đọc đúng phạm vi. NG59 nói về kéo giãn dùng như một biện pháp xử trí bệnh. Nó không nói mọi động tác treo người đều nguy hiểm với mọi người. Nó nói rằng nếu bạn treo mình lên xà với kỳ vọng chữa đau thần kinh tọa thì kỳ vọng đó không được hướng dẫn y khoa hiện hành ủng hộ.
III. Dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay
Phần này quan trọng hơn mọi phần còn lại của bài. NHS liệt kê các dấu hiệu cần tới khoa cấp cứu hoặc gọi cấp cứu ngay.
- Đau thần kinh tọa ở cả hai bên.
- Yếu hoặc tê ở cả hai chân, mức độ nặng hoặc đang nặng dần.
- Tê quanh hoặc dưới bộ phận sinh dục, hoặc quanh vùng hậu môn.
- Khó bắt đầu đi tiểu, không đi tiểu được, hoặc không kiểm soát được việc đi tiểu, và đây là điều bất thường với bạn.
- Không nhận biết được khi nào cần đại tiện, hoặc không kiểm soát được việc đại tiện.
NHS ghi rõ đây có thể là triệu chứng của một vấn đề cột sống nghiêm trọng cần được điều trị tại bệnh viện càng sớm càng tốt, và khuyên không tự lái xe tới cấp cứu mà nhờ người khác chở hoặc gọi xe cấp cứu.
Ngoài nhóm trên, NHS nêu các mốc nên đi khám bác sĩ khi cơn đau không đỡ sau vài tuần tự xử trí tại nhà, khi đau nặng dần, hoặc khi đau làm bạn không sinh hoạt bình thường được.
IV. Vậy hướng dẫn khuyến nghị làm gì
Điểm đáng chú ý là câu trả lời không phải nằm yên. NHS xếp việc tiếp tục sinh hoạt bình thường nhiều nhất có thể vào nhóm nên làm, cùng với bắt đầu vận động nhẹ sớm nhất có thể và chườm ấm vùng đau. Ở nhóm không nên làm, NHS ghi đừng ngồi hoặc nằm trong thời gian dài, và giải thích rằng dù cử động có đau thì điều đó không gây hại và còn giúp hồi phục nhanh hơn.
Về điều trị chính, NHS liệt kê các bài tập và động tác kéo giãn, thuốc giảm đau, vật lý trị liệu bao gồm tư vấn vận động và các kỹ thuật như xoa bóp, cùng hỗ trợ tâm lý để giúp người bệnh đối phó với cơn đau. NICE NG59 bổ sung hướng cân nhắc chương trình tập theo nhóm gồm hướng cơ sinh học, hướng aerobic, hướng thân tâm hoặc kết hợp, và nhấn mạnh phải tính tới nhu cầu cùng khả năng của từng người.
Điểm chung của tất cả các mục trên là chúng được chọn cho từng người bởi người có chuyên môn, chứ không phải một động tác đơn lẻ lặp theo lịch cố định đọc trên mạng.
1. Về việc giảm nguy cơ tái phát
NHS nêu một số việc giúp giảm khả năng đau thần kinh tọa quay lại, gồm duy trì vận động đều đặn, dùng tư thế an toàn khi nâng vật nặng, giữ tư thế đúng khi ngồi và đứng, ngồi đúng cách khi dùng máy tính, giảm cân nếu đang thừa cân, và không hút thuốc vì hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc bệnh này.
Đây là phần hiếm khi xuất hiện trong các bài chữa đau thần kinh tọa tiếng Việt, dù nó mới là phần người đọc dùng được lâu dài.
V. Xà đơn dùng để làm gì
Bỏ đi kỳ vọng chữa bệnh thì xà đơn vẫn là dụng cụ tốt. Nó là dụng cụ tập kéo cho nhóm cơ lưng, cơ tay và cơ bụng, dành cho người khỏe mạnh muốn tăng sức mạnh phần thân trên, và thuộc nhóm bài tập kháng lực mà WHO khuyến nghị người trưởng thành nên có từ hai ngày trở lên mỗi tuần.
Nếu bạn đang có triệu chứng đau thần kinh tọa, câu hỏi cần hỏi không phải là treo bao nhiêu giây, mà là mình có nên treo hay không. Câu đó thuộc về người khám trực tiếp cho bạn.
Về cách chọn và lắp xà đơn an toàn tại nhà, gồm chiều cao lắp đặt, điểm neo vào tường và lịch kiểm tra định kỳ, chúng tôi đã viết chi tiết ở bài đu xà đơn có chữa được thoát vị đĩa đệm không. Bạn cũng có thể xem các mẫu tại danh mục xà đơn xà kép.
VII. Câu hỏi thường gặp
1. Tập xà đơn có chữa được đau thần kinh tọa không
Không. Treo xà để kéo giãn cột sống là một dạng kéo giãn, và NICE NG59 khuyến nghị không dùng kéo giãn để xử trí đau lưng dưới có hoặc không kèm đau thần kinh tọa. Đau thần kinh tọa nằm ngay trong phạm vi của hướng dẫn này.
2. Tôi treo xà rồi hết đau, vậy sao lại nói không hiệu quả
Vì đau thần kinh tọa thường tự đỡ trong vài tuần đến vài tháng. Trải nghiệm khỏi bệnh của bạn là thật, nhưng nó không cho biết bệnh khỏi nhờ cây xà hay khỏi theo diễn tiến tự nhiên. Hai khả năng này cho ra cùng một kết quả.
3. Đau thần kinh tọa bao lâu thì khỏi
NHS ghi thường vài tuần đến vài tháng, đôi khi lâu hơn, và có thể tái phát. Nếu sau vài tuần tự xử trí tại nhà mà không đỡ, hoặc đau nặng dần, hoặc đau cản trở sinh hoạt thì nên đi khám.
4. Đang đau thì nên nằm nghỉ hay vận động
NHS xếp việc ngồi hoặc nằm lâu vào nhóm không nên, và ghi rằng dù cử động có đau thì điều đó không gây hại. Nhưng vận động cụ thể thế nào thì nên hỏi người đang điều trị cho bạn, vì còn tùy nguyên nhân gây chèn ép.
5. Khi nào phải đi cấp cứu
Khi đau ở cả hai bên, yếu hoặc tê cả hai chân, tê quanh bộ phận sinh dục hoặc hậu môn, hoặc thay đổi khả năng kiểm soát tiểu tiện và đại tiện. NHS khuyên không tự lái xe đi mà nhờ người chở hoặc gọi cấp cứu.
VII. Nguồn tham khảo
- NHS, trang Sciatica, các phần triệu chứng, tự xử trí tại nhà, dấu hiệu cần cấp cứu, điều trị và phòng tái phát. nhs.uk/conditions/sciatica
- NICE, hướng dẫn NG59 Low back pain and sciatica in over 16s, assessment and management, phần khuyến nghị, mục không dùng kéo giãn. nice.org.uk/guidance/ng59
- Cẩm nang MSD bản chuyên gia tiếng Việt, mục Thoát vị đĩa đệm thắt lưng. msdmanuals.com
- WHO, tờ thông tin Physical activity, khuyến nghị hoạt động tăng cường cơ bắp. who.int
Đọc thêm bài đối chiếu 8 cách chữa thoát vị đĩa đệm với hướng dẫn y khoa.
Nội dung bài viết mang tính tham khảo về thiết bị và an toàn khi tập, không thay thế cho chẩn đoán, chỉ định hay lời khuyên của nhân viên y tế. Thể Thao Khởi Nguyên là đơn vị phân phối thiết bị thể thao và không có chuyên môn y khoa. Nếu bạn đang có triệu chứng, hãy đi khám tại cơ sở y tế trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập nào.
