Không. Đau thần kinh tọa là bệnh thường tự đỡ trong vài tuần đến vài tháng, theo cơ quan y tế công của Anh, tên viết tắt là NHS. Nghĩa là gần như bất cứ cách xử trí nào áp dụng trong khoảng thời gian đó cũng trông như có hiệu quả, kể cả khi nó không tác động gì lên bệnh. Đó là lý do mạng tiếng Việt đầy các bài chữa đau thần kinh tọa bằng đủ mọi cách, cách nào cũng có người xác nhận đã khỏi. Trang này chỉ ra vì sao lời kể khỏi bệnh của từng người không đủ để nói một cách chữa có tác dụng, và xà đơn thật ra dùng vào việc gì.
Trước khi thử bất kỳ cách nào, đây là nhóm dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay.
- Đau thần kinh tọa xuất hiện ở cả 2 bên.
- Yếu hoặc tê cả 2 chân, ở mức nặng hoặc đang nặng dần.
- Tê ở vùng quanh hoặc bên dưới bộ phận sinh dục, hoặc quanh hậu môn.
- Khó bắt đầu đi tiểu, không đi tiểu được, hoặc không kiểm soát được việc đi tiểu, và đây là điều bất thường với bạn.
- Không nhận ra khi nào cần đi đại tiện, hoặc không kiểm soát được việc đại tiện.
Đây là danh sách của NHS, cơ quan y tế công nước Anh, ở trang hướng dẫn về đau thần kinh tọa. Nhóm dấu hiệu này có thể là biểu hiện của chèn ép chùm đuôi ngựa, một tình trạng hiếm gặp nhưng cần xử trí trong bệnh viện càng sớm càng tốt. Cẩm nang MSD, một bộ sách tra cứu y khoa có bản tiếng Việt, ghi chèn ép đuôi ngựa có triệu chứng thường dẫn tới bí tiểu hoặc tiểu không tự chủ do mất chức năng cơ thắt. Gặp các dấu hiệu này thì tới cơ sở y tế ngay, đừng tự lái xe đi, và đừng treo xà hay tìm cách tự xử lý tại nhà.
Ngoài nhóm trên, nên đi khám khi cơn đau không đỡ sau vài tuần tự xử trí tại nhà, khi đau đang nặng lên, hoặc khi đau cản trở sinh hoạt thường ngày.
I. Vì sao cách chữa nào cũng có người nói đã khỏi
NHS mô tả diễn tiến tự nhiên của đau thần kinh tọa là thường khá lên trong vài tuần đến vài tháng, đôi khi kéo dài hơn, và có thể tái phát về sau.
Đặt con số đó cạnh một bài hướng dẫn treo xà 3 lần mỗi ngày. Người đọc làm theo trong 6 tuần rồi thấy đỡ, và kết luận cây xà đã chữa cho mình. Nhưng 6 tuần cũng là khoảng thời gian bệnh tự lui ở phần lớn trường hợp. 2 cách giải thích cùng khớp với một kết quả, và trải nghiệm cá nhân không tách được chúng ra.
Bệnh vẫn cần được coi trọng, và không phải cách xử trí nào cũng vô ích. Nhưng khi một bệnh có xu hướng tự khỏi, lời kể đã khỏi của một người, kể cả của chính bạn, không cho biết là nhờ cách đó hay nhờ thời gian.
II. Khuyến nghị của NICE về kéo giãn cột sống
Treo người trên xà cho cột sống giãn theo trọng lực là một dạng kéo giãn cột sống, tiếng Anh gọi là traction. NICE, viện chuyên môn của nhà nước Anh chuyên soạn hướng dẫn điều trị cho hệ thống y tế công, có hướng dẫn mã NG59 cho đau lưng dưới có hoặc không kèm đau thần kinh tọa ở người từ 16 tuổi.
Trong phần khuyến nghị, NG59 ghi Do not offer traction for managing low back pain with or without sciatica. Dịch ý là không dùng kéo giãn để xử trí đau lưng dưới có hoặc không kèm đau thần kinh tọa. Câu này nằm cùng cụm với 3 khuyến nghị không dùng khác là đai hoặc nịt lưng, đế chỉnh hình bàn chân, và giày đế cong.
Với đau thần kinh tọa, khuyến nghị này áp thẳng, vì tên bệnh nằm ngay trong phạm vi của hướng dẫn, không cần suy diễn để đưa vào.
Cần đọc đúng phạm vi. NG59 nói về kéo giãn dùng như một biện pháp xử trí bệnh, tức là dùng với mục đích làm giảm đau hay cải thiện bệnh. Khuyến nghị này không có nghĩa mọi động tác treo người đều nguy hiểm với mọi người. Nó có nghĩa là nếu bạn treo mình lên xà với kỳ vọng chữa đau thần kinh tọa thì kỳ vọng đó không được hướng dẫn y khoa hiện hành ủng hộ.
III. Vậy hướng dẫn y khoa khuyến nghị làm gì
Câu trả lời không phải là nằm yên. NHS xếp việc tiếp tục sinh hoạt bình thường nhiều nhất có thể vào nhóm nên làm, cùng với bắt đầu vận động nhẹ sớm nhất có thể và chườm ấm vùng đau. Ở nhóm không nên làm, NHS ghi đừng ngồi hoặc nằm một chỗ trong thời gian dài, và nói rõ rằng cử động có đau thì cũng không gây hại, còn giúp hồi phục nhanh hơn.
Về các cách điều trị chính, NHS liệt kê bài tập và động tác kéo giãn, thuốc giảm đau, và vật lý trị liệu gồm tư vấn về vận động cùng các kỹ thuật như xoa bóp. NICE NG59 bổ sung hướng cân nhắc một chương trình tập theo nhóm, gồm hướng cơ sinh học, hướng aerobic, hướng thân tâm, hoặc kết hợp. Hướng dẫn dặn phải tính tới nhu cầu và khả năng của từng người khi chọn loại hình tập.
Điểm chung của các mục trên là chúng được người có chuyên môn chọn cho từng người, chứ không phải một động tác đơn lẻ lặp theo lịch cố định đọc trên mạng.
Về việc giảm nguy cơ tái phát
NHS nêu một số việc giúp giảm khả năng đau thần kinh tọa quay lại.
- Duy trì vận động đều đặn.
- Dùng tư thế an toàn khi nâng vật nặng.
- Giữ tư thế đúng khi ngồi và đứng, và ngồi đúng cách khi dùng máy tính.
- Giảm cân nếu đang thừa cân.
- Không hút thuốc, vì hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc bệnh này.
Đây là phần hiếm khi xuất hiện trong các bài chữa đau thần kinh tọa tiếng Việt, dù nó mới là phần dùng được lâu dài.
IV. Xà đơn dùng để làm gì
Bỏ kỳ vọng chữa bệnh thì xà đơn vẫn là một dụng cụ tốt, và phần thiết bị là phần chúng tôi nói được. Xà đơn là dụng cụ tập kéo cho nhóm cơ lưng, cơ tay và cơ bụng, dùng cho người khỏe mạnh muốn tăng sức mạnh phần thân trên. Nó nằm trong nhóm bài tập kháng lực, phù hợp với khuyến nghị chung của WHO, tức Tổ chức Y tế Thế giới, rằng người trưởng thành nên có hoạt động tăng cường cơ bắp từ 2 ngày trở lên mỗi tuần.
Nếu bạn đang có triệu chứng đau thần kinh tọa thì câu hỏi đầu tiên là mình có nên treo hay không, chưa phải treo bao nhiêu giây. Câu đó thuộc về người khám trực tiếp cho bạn.
Về cách chọn và lắp xà đơn an toàn tại nhà, gồm chiều cao lắp đặt, điểm neo vào tường và lịch kiểm tra định kỳ, chúng tôi đã viết chi tiết ở bài đu xà đơn có chữa được thoát vị đĩa đệm không. Bạn cũng có thể xem các mẫu tại danh mục xà đơn xà kép.
V. Câu hỏi thường gặp
1. Tập xà đơn có chữa được đau thần kinh tọa không
Không. Treo xà để kéo giãn cột sống là một dạng kéo giãn, và NICE NG59 khuyến nghị không dùng kéo giãn để xử trí đau lưng dưới có hoặc không kèm đau thần kinh tọa. Đau thần kinh tọa nằm ngay trong phạm vi của hướng dẫn này.
2. Tôi treo xà rồi hết đau, vậy sao lại nói không hiệu quả
Vì đau thần kinh tọa thường tự đỡ trong vài tuần đến vài tháng. Trải nghiệm khỏi bệnh của bạn là thật, nhưng nó không cho biết bệnh khỏi nhờ cây xà hay khỏi theo diễn tiến tự nhiên. 2 khả năng này cho ra cùng một kết quả.
3. Đau thần kinh tọa bao lâu thì khỏi
NHS ghi thường vài tuần đến vài tháng, đôi khi lâu hơn, và có thể tái phát. Nếu sau vài tuần tự xử trí tại nhà mà không đỡ, hoặc đau nặng dần, hoặc đau cản trở sinh hoạt thì nên đi khám.
4. Đang đau thì nên nằm nghỉ hay vận động
NHS xếp việc ngồi hoặc nằm lâu vào nhóm không nên, và ghi rằng cử động có đau thì cũng không gây hại. Nhưng vận động cụ thể thế nào thì nên hỏi người đang điều trị cho bạn, vì còn tùy nguyên nhân gây chèn ép.
5. Khi nào phải đi cấp cứu
Khi đau ở cả 2 bên, yếu hoặc tê cả 2 chân, tê quanh bộ phận sinh dục hoặc hậu môn, hoặc thay đổi khả năng kiểm soát tiểu tiện và đại tiện. NHS khuyên không tự lái xe đi mà nhờ người chở hoặc gọi cấp cứu.
VI. Nguồn tham khảo
- Nguồn cho khuyến nghị không dùng kéo giãn, cho việc đai và nịt lưng nằm cùng nhóm không dùng, cho trọng tâm giữ vận động bình thường, và cho chương trình tập theo nhóm, NICE, Low back pain and sciatica in over 16s, NG59, Recommendations. Bản năm 2016.
- Nguồn cho diễn tiến tự nhiên vài tuần đến vài tháng, cho danh sách dấu hiệu cần đi cấp cứu, cho câu đừng tự lái xe đi cấp cứu, cho nhóm việc nên làm và không nên làm, cho các cách điều trị chính, và cho danh sách phòng tái phát, NHS, Sciatica. Soát ngày 3 tháng 12 năm 2024.
- Nguồn cho câu thoát vị đĩa đệm thắt lưng thường biểu hiện thành đau thần kinh tọa, và cho triệu chứng bí tiểu hoặc tiểu không tự chủ trong chèn ép chùm đuôi ngựa, Cẩm nang MSD, Thoát vị đĩa đệm thắt lưng, phiên bản dành cho chuyên gia, bản tiếng Việt. Đánh giá toàn diện tháng 11 năm 2024.
- Nguồn cho khuyến nghị người trưởng thành nên có hoạt động tăng cường cơ bắp từ 2 ngày trở lên mỗi tuần, Tổ chức Y tế Thế giới, Physical activity. Cập nhật ngày 26 tháng 6 năm 2024.
Đọc thêm bài 8 cách chữa thoát vị đĩa đệm đang lan truyền đặt cạnh hướng dẫn y khoa.
